Back

ⓘ Historija željeznice u Bosni i Hercegovini



                                               

Titov voz na Oštrelju

Nalazi se u blizini centra naselja Oštrelj, 25-30 m desno od magistralnog puta Bosanski Petrovac – Drvar, u blizini nekadašnjeg šumskog kolosjeka koji vodi prema Javorovoj kosi – Osječenici, uskotračne Štainbajsove željezničke pruge koja je povezivala Drvar sa Srneticom.

                                               

Kasarna nadvojvode Rudolfa

Kasarna nadvojvode Rudolfa ili Rudolfova vojarna kako su je zagrepčani neslužbeno zvali, bio je veliki kompleks vojničkih zgrada pored Zapadnog kolodvora u Črnomercu.

                                               

Tramvaj

Tramvaj je vozilo pokretano električnom strujom koje služi za javni gradski prijevoz, a kreće se po tračnicama.

                                               

Manisa

Manisa leži u velikoj plodnoj dolini rijeke Gediz antički Hermus, duž sjevernih obronaka Planine Spil, 32 km sjeveroistočno od Izmira i Egejskog mora.

Historija željeznice u Bosni i Hercegovini
                                     

ⓘ Historija željeznice u Bosni i Hercegovini

Historija željeznice Bosne i Hercegovine počinje krajem decembra 1872. godine, puštanjem u saobraćaj pruge Dobrljin – Banja Luka kao dio pruge Istanbul-Beč. Odluku o gradnji donio je turski sultan Abdul Aziz Han, nakon posjete Evropi.

                                     

1. Prva pruga

Bila je to pruga normalnog kolosijeka, u dužini od 101.6 km. Na pruzi je izgrađeno 13 mostova, od kojih su dva bila željezna. U ložionici u Banjoj Luci bilo je 5 lokomotiva. Dvije su bile izrađene u fabrici Hanomag u Hanoveru u Njemačkoj a tri u fabrici Tubize u Belgiji.

Saobraćaj na pruzi Banja Luka - Dobrljin obustavljen je 14. novembra 1875. godine zbog nedovoljnog broja putnika i roba. Nakon Berlinskog kongresa 1878. godine Bosna i Hercegovina dolazi pod vlast Austro-Ugarske monarhije. Pruga je popravljena, a saobraćaj od Banje Luke do Prijedora uspostavljen je 1. decembra 1878. godine, a do Dobrljina 24. marta 1879. godine. Pruga je dobila naziv "Carska i kraljevska vojna žaljeznica Banja Luka - Dobrljin". Osim za potrebe vojske, željeznica je bila dostupna i za civilno stanovništvo. Tada su izgrađene i nove stanične zgrade, kao i magacini i magacinske utovarno -istovarne rampe.

Prvog decembra 1891. godine željeznička stanica Banja Luka povezana je sa gradom Banja Luka novoizgrađenom željezničkom prugom u dužini od 3 km.

                                     

2.1. Prve uskotračne pruge Pruga Bosanski Brod - Sarajevo - Metkovići

Prva uzana uskotračna željeznička pruga u Bosni i Hercegovini, od Bosanskog Broda do Sarajeva, građena je etapno od 1878. godine do 1882. godine. Krajem 1878. godine pruga je izgrađena do Dervente, 12. februara 1879. godine došao je prvi voz u Doboj. Aprila 1879. godine pruga je izgrađena do Žepča, a 5. juna 1879. godine prvi voz je stigao u Zenicu. Spojna veza-pruga između Slavonskog i Bosanskog Broda u dužini od 3.484 km završena je 5. jula 1879. godine i tako se ova prva uzana bosanskohercegovačka pruga povezala sa prugama Austro-Ugarske monarhije. Vozni park se sastojao od malih lokomotiva i vagona. Lokomotive su imale jačinu 20 do 40 konjskih snaga, a otvoreni vagoni zvani "loris" imali su nosivost dvije tone. Kvačenje vagona bilo je primitivno i uslijed krutih veza, često je dolazilo do kidanja vozova u krivinama. Za putnički saobraćaj preuređeno je 10 "lorisa" na taj način što su u četiri ćoška vagona postavljeni vertikalni stubovi i razapeto krovno platno, zvano "SEGEITUH".

Prvi voz u Sarajevo stigao je 5. 10. 1882. godine. Uskotračna željeznička pruga na cijeloj trasi od Sarajeva do Metkovića u dužini od 134.7 km, izgrađena je 1891. Direkcija BH. zemaljskih željeznica raspolagala je 1910. godine sa 1.002 kilometra uskotračne željezničke mreže.

Švicarski inžinjer Heinrich Klose od 1885. do 1904. odine konstruisao je takozvane zupčaste lokomotive, koje su se koristile na prugama velikih nagiba, kakav je dionica od Bradine do Podorašca i dionica preko Komara.

Nakon 1966. godine počelo je parcijalno ukidanje uskotračnih pruga u Bosni i Hercegovini. Posljednja dionica ove pruge, Zenica-Lašva, ukinuta je 1.6.1975.

                                     

2.2. Prve uskotračne pruge Pruga Čapljina-Zelenika

Gradnja pruge, poznate i kao Dalmatinska pruga, imala je prvenstveno vojni značaj, jer je Zelenika luka u Boki Kotorskoj, današnja Crna Gora. Istovremeno je njena gradnja bila i posljedica rivaliteta između Austrije i Mađarske oko raspodjele luka na jadranskoj obali. Puštena je u saobraćaj 17. jula 1901. god. Osnovna pruga imala je i dva kraka:

  • od Huma prema Podgorici
  • od Uskoplja prema Gružu kod Dubrovnika

Dio pruge Čapljina–Hum–Trebinje/Uskoplje–Glavska pripadao je Bosansko-hercegovačkoj državnoj željeznici BHStB. Dio Uskoplje–Zelenika i Glavska–Gruž pripadao je državnoj austrougarskoj željeznici kkStB. Od Sarajeva do Gruža saobraćao je voz sa vagonima savremene izvedbe. Za 4 godine prugom je prevezeno 128.000 putnika i 28 miliona tona bruto robnog prometa. Luka u Gružu se razvila isključivo zbog prometa robe iz Bosne i Hercegovine. U Prvom svjetskom ratu pruga je korištena isključivo za potrebe ofanzivnih dejstava protiv srpske i crnogorske vojske.



                                     

2.3. Prve uskotračne pruge Bosanska istočna pruga

Iz strategijskih razloga, Austrougarska monarhija se opredijelila za izgradnju Bosanske istočne pruge, kao dijela ukupne bosanskohercegovačke željeznice njem: BHStB. Pruga se gradila etapna i imala je dva krakova:

  • Most na Drini-Vardište bio je krak u dužini 29.1 km. Pruga je ukinuta 1978. godine, ali dijelovi trase postoje i danas, kao i više stanica, tunela i mostova. Neke od stanica imaju status spomenika baštine. Od 2003. manjim dijelom pruge na odvojku od Višegrada do Vardišta i dalje do tzv. "Šarganske osmice" u Srbiji, saobraća turistički voz "Ćiro".
  • Sarajevo-Uvac bio je osnovni pravac u dužini 137.6 km.

Pruga se smatra jednom od najskupljih, jer joj je trasa položena kroz veoma teške kamenite terene i klisure. Na toj pruzi izgrađeno je 99 tunela, napravljen veliki broj propusta i potpornih zidova. Jedan kilometar te pruge koštao je 450.000 zlatnih kruna, odnosno 50 miliona kruna čitava pruga. Puštena je u saobraćaj 04. 7. 1906. godine.

Nakon 1918. god. pruga je vlasništvo Jugoslovenske Željeznice JDŽ/JŽ. Tokom 1929. god. pruga je produžena u dužini 4.5 km. od Uvca prema Priboju u današnjoj Srbiji. Krak Ustiprača–Foča otvoren je 1939. god, a produžetak Foča–Miljevina 1962. god. Sedamdesetih godina XX vijeka doći će do ukidanje Istočne pruge.

                                     

2.4. Prve uskotračne pruge Šumske i rudničke pruge

Austrougarska monarhija sagradila je i mnoge šumske i rudničke pruge u privatnom vlasništvu koje su služile za eksploataciju rudnog i šumskog bogatstva, kao i za putnički saobraćaj. Godine 1985. za potrebe novootvorenog rudnika mangana izgrađena je prva rudnička uskotračna pruga u dužini od oko 22 km, od Semizovca do Čevljanovića.

Pred kraj austrougarske uprave, krajem 1916. godine u Bosni i Hercegovini bilo je oko 1220 km. šumskih i rudničkih pruga.

                                     

2.5. Prve uskotračne pruge Šipadove pruge

Najveće su bile pruge bečkog industrijalca Otta Steinbeissa Štajnbasa u zapadnoj Bosni koje će od 1919. godine preći u vlasništvo ŠIPAD-a Štajnbas-Šipadove pruge. Njima su pripadale pruge Prijedor – Sanski Most - Srnetica – Drvar – Lička Kaldrma i Srnetica – Mliništa – Jajce. Ove pruge imale su vlastiti vozni i vučni park i ložionice.

Pruga Prijedor – Sanski Most - Srnetica – Drvar – Lička Kaldrma, završena je u julu 1914. godine, kada je izgrađena i zgrada stare željezničke stanice u Sanskom Mostu.

Pruga Srnetica – Jajce puštena je u saobraćaj 10.01.1916. godine u dužini 107 km. Željezničke stanice na relaciji Jajce – Srnetica bile su: Jajce – Plivska Jezera – Jezero – Volari – Šipovo – Sokolac – Pliva – Podovi – Čardak – Podgora – Mlinište – Ovčara – Lisina – Tisova Kosa – Kurijeva Kosa – Potoci – Srnetica. Za potrebe ove pruge u prigradskom dijelu Jajca sagrađena je još jedna zgrada željezničke stanice poznata pod nazivom Šipad. Izgradnjom ove zgrade Jajce dobija dvije zasebne željezničke stanice.



                                     

3. Prvi motorni vozovi

U Slavonskom Brodu građeni su motorni vozovi u kooperaciji sa mađarskom tvornicom Ganz-Budapest - čuveni DMV-801. Prvi takav voz u saobraćaj pušten je 1938. godine na relaciji Beograd - Sarajevo - Dubrovnik. Pošto je bio mnogo brži od dotadašnjih parnjača, popularno je nazvan Ludi Sarajlija, po tadašnjem ministru Mehmedu Spahi. Krajem 60-ih godina prošlog stoljeća isključeni su iz saobraćaja.

                                     

4. Pruge normalnog kolosjeka

Period poslije Drugog svjetskog rata karakteriše izgradnja pruga normalnog kolosjeka koje su se gradile omladinskim radnim akcijama:

  • Bosanski Šamac – Sarajevo 238km., puštena u saobraćaj 15.11.1947.
  • Pruga Doboj - Banja Luka
  • Pruga Brčko–Banovići 89.100 km, puštena u saobraćaj 07.11.1946. god.

U narednom periodu završena je:

  • pruga Bihać - Knin 28.11.1948.
  • Sarajevo – Ploče 01.10.1968.
  • pruga Modriča – Gradačac izgrađena je 1951,
  • Doboj – Tuzla 27.08.1953.,

Od 1966. do 1978. godine, ukinute su sve uskotračne pruge na teritoriji Bosne i Hercegovine. Već 1969. godine elektrificirana je pruga Sarajevo – Ploče, a naredni period do 1992. godine je period elektrifikacije i uvodenja najsavremenijih tehnologija u željezničkom saobraćaju. Željeznički kapaciteti i infrastruktura znatno su uništeni u periodu rata 1992-95. Programi obnove i razvoja se realizuju uz pomoć i Međunarodne zajednice.

                                     

5. Literatura

  • Fevzija Ajdin - Prva bosanskohercegovačka pruga Banja luka - Dobrljin
  • Dževad Juzbašić - Izgradnja željeznica u BiH u svijetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kallayeve ere. Akademija nauka i umjetnosti BiH Sarajevo, 1974.
  • Dušan Žigić - Izgradnja pruga i historija željeznica u Bosni i Hercegovini od 1872 do 1972
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →